Πληροφορίες Πανελλαδικές 2013 Θέματα & Απαντήσεις Πανελλαδικών Εξετάσεων 2012 - Λογοτεχνία

Θέματα & Απαντήσεις Πανελλαδικών Εξετάσεων 2012 - Λογοτεχνία

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

Γ΄ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ΄ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ

ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 25 ΜΑΪΟΥ 2012

ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΡΕΙΣ (3)

ΚΕΙΜΕΝΟ

Κωνσταντῖνος Καβάφης

Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου

ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ.

Τό γήρασμα τοῦ σώματος καί τῆς μορφῆς μου

εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι.

Δέν ἔχω ἐγκαρτέρησι καμιά.

Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·

νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Εἶναι πληγή ἀπό φρικτό μαχαῖρι. -- 

Τά φάρμακά σου φέρε Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

πού κάμνουνε -- για λίγο -- νά μή νοιώθεται ἡ πληγή.

(1921)

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α1. Τρία από τα βασικά γνωρίσματα της ποίησης του Κ. Καβάφη είναι η πεζολογία, η ιδιότυπη γλώσσα και η χρήση συμβόλων. Για το κάθε ένα από τα παραπάνω γνωρίσματα να γράψετε ένα αντίστοιχο παράδειγμα από το ποίημα που σας δόθηκε.

Μονάδες 15

Β1. Στο ποίημα, σύμφωνα με τον Στέφανο Διαλησμά, «έχουμε ένα δυσανάλογα μεγάλο τίτλο (με προσεκτικά τοποθετημένη στίξη, ώστε να προβάλλει τα μέρη από

 

 

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ

 

ΑΡΧΗ 2ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ

τα οποία απαρτίζεται) που υποστηρίζει και συμπληρώνει ποικιλοτρόπως το ποίημα». Να τεκμηριώσετε την παραπάνω άποψη αιτιολογώντας τη συγκεκριμένη επιλογή του τίτλου από τον ποιητή.

Μονάδες 20

Β2. Να επισημάνετε στο ποίημα τέσσερα διαφορετικά εκφραστικά μέσα (μονάδες 8) και να ερμηνεύσετε τηλειτουργία τους (μονάδες 12).

Μονάδες 20

Γ1. Να σχολιάσετε τους παρακάτω στίχους σε ένα κείμενο 100-120 λέξεων:

Εἰς σέ προστρέχω Τέχνη τῆς Ποιήσεως,

πού κάπως ξέρεις ἀπό φάρμακα·

νάρκης τοῦ ἄλγους δοκιμές, ἐν Φαντασίᾳ καί Λόγῳ.

Μονάδες 25

Δ1. Να συγκρίνετε ως προς το περιεχόμενο το ποίημα του Κ. Καβάφη Μελαγχολία τοῦ Ἰάσωνος Κλεάνδρου ποιητοῦ ἐν Κομμαγηνῇ· 595 μ.Χ. με το παρακάτω ποίημα του Τ. Λειβαδίτη Αυτοβιογραφία, εντοπίζοντας (μονάδες 5) και σχολιάζοντας (μονάδες 15) τρεις ομοιότητες και δύο διαφορές μεταξύ των δύο ποιημάτων.

Μονάδες 20

Τάσος Λειβαδίτης

Αυτοβιογραφία

Ἄνθρωποι ποὺ δὲ γνώρισα ποτὲ μοῦ δώσαν τὸ αἷμα μου καὶ

τ’ ὄνομά μου,

στὴν ἡλικία μου χιονίζει, χιονίζει ἀδιάκοπα


ΤΕΛΟΣ 2ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ


 ΑΡΧΗ 3ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ – Γ΄ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ Δ΄ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ


 

μιὰ κίνηση πάντα σὰ νἄθελα νὰ προφυλαχτῶ ἀπὄνα

χτύπημα

δίψασα γιὰ ὅλη τὴ ζωή, κι ὅμως τὴν ἄφησα

γιὰ ν’ ἁρπαχτῶ ἀπ’ τὰ πελώρια ἀγκάθια τῆς αἰωνότητας,

ἡ σάρκα μου ἕνας ἐπίδεσμος γύρω ἀπ’ τὸ αὐριανό μου

τίποτα

κανεὶς δὲν μπορεῖ νὰ μὲ βοηθήσει στὸν πόνο μου

ἐκτὸς ἀπ’ τὸν ἴδιο μου τὸν πόνο - εἶμαι ἐδῶ, ἀνάμεσά σας,

κι ὁλομόναχος,

κ’ ἡ ποίηση σὰ μιὰ μεγάλη ἀλήθεια, ποὺ τὴν ἀνακαλύπτεις

ὕστερ’ ἀπὸ χρόνια,

ὅταν δὲν μπορεῖ να σοῦ χρησιμέψει πιὰ σὲ τίποτα.


Ἐπάγγελμά μου: τὸ ἀκατόρθωτο.

Τάσος Λειβαδίτης, Ποίηση, τ. 1, Αθήνα, Εκδόσεις Κέδρος, 2003, σ. 429.

 

ΟΔΗΓΙΕΣ (για τους εξεταζομένους)

1. Στο τετράδιο να γράψετε μόνο τα προκαταρκτικά (ημερομηνία, εξεταζόμενο μάθημα). Να μην αντιγράψετε τα θέματα στο τετράδιο.

2. Να γράψετε το ονοματεπώνυμό σας στο πάνω μέρος των φωτοαντιγράφων αμέσως μόλις σας παραδοθούν. Δεν επιτρέπεται να γράψετε καμιά άλλη σημείωση. Κατά την αποχώρησή σας να παραδώσετε μαζί με το τετράδιο και τα φωτοαντίγραφα.

3. Να απαντήσετε στο τετράδιό σας σε όλα τα θέματα.

4. Να γράψετε τις απαντήσεις σας μόνο με μπλε ή μόνο με μαύρο στυλό.

5. Κάθε απάντηση τεκμηριωμένη είναι αποδεκτή.

6. Διάρκεια εξέτασης: τρεις (3) ώρες μετά τη διανομή των φωτοαντιγράφων.

7. Χρόνος δυνατής αποχώρησης: 10.00 π. μ.

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ

ΤΕΛΟΣ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΟΣ 3ΗΣ ΑΠΟ 3 ΣΕΛΙΔΕΣ





Ενδεικτικές Απαντήσεις στο μάθημα της Λογοτεχνίας

 

Α.1.

Πεζολογία: κύριες προτάσεις (π.χ.. στίχος 3), απουσία μέτρου και ομοιοκαταληξίας.

Ιδιότυπη γλώσσα: δημοτική (π.χ. μορφή) με λόγιους τύπους (π.χ. ἐν φαντασίᾳ καὶ λόγῳ) και αντιποιητικές λέξεις (π.χ. φρικτὸ)

Συμβολισμός: το προσωπείο του Ιάσωνος Κλεάνδρου πίσω από το οποίο κρύβεται ο ίδιος ο Καβάφης, Κομμαγηνή, η οποία συμβολίζει τη φθορά τουχ ρόνου, φαντασία και λόγος που συμβολίζουν τα φάρμακα της ποιήσεως. Το μαχαίρι συμβολίζει το νερό.

Β.1.

Ο ΤΙΤΛΟΣ: Αρχικός τίτλος "Το Μαχαίρι" 1918. Άλλαξε διότι άφηνε εκτεθειμένο τον Καβάφη απέναντι στο πρόβλημα.

- Εκτενής (και δυσανάλογος με το ποίημα ως προς την έκταση) τίτλος του σύντομου ποιήματος μας προϊδεάζει σχετικά με το περιεχόμενό του, παρουσιάζοντας το ποιητικό πρόσωπο και την ψυχική του κατάσταση στο πλαίσιο του χρόνου και του χώρου:

α) Μελαγχολία• η λέξη αυτή του τίτλου ανταποκρίνεται στο όλο το περιεχόμενο –στην ψυχική κατάσταση του ποιητή.

β) του Ιάσονος Κλεάνδρου• ποιητού• το πρόσωπο αυτό είναι φανταστικό, όμως πίσω από τον Ιάσονα Κλεάνδρου κρύβεται ο ποιητής Καβάφης, ο οποίος ταυτίζεται με αυτό. Ιάσων -> ίαση & Κλέανδρος ->  κλέος +ανήρ

γ) εν Κομμαγήνη• Η Κομμαγηνή, με πρωτεύουσα τα Σαμόσατα, ήταν ένα κρατίδιο στα Βορειανατολικά της Συρίας, το οποίο διαλύθηκε, όταν υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους το 72 μ.Χ.. Αργότερα περιήλθε στην εξουσία των Αράβων και ύστερα των Βυζαντινών. Αναφορά του κρατιδίου υπάρχει και στο ποίημα του Σεφέρη Τελευταίος σταθμός (...το κρατίδιο της Κομμαγηνἠς: ο Σεφέρης αναφέρεται στην Κομμαγηνή ως παράδειγμα κρατιδίου που εξαφανίστηκε από το προσκήνιο της ιστορίας, εκφράζοντας την ανησυχία του για το μεταπολεμικό μέλλον της επίσης μικρής Ελλάδας). Ο φανταστικός ποιητής τοποθετείται σε αυτό το ανύπαρκτο πια κρατίδιο, το οποίο λειτουργεί ως σύμβολο της φθοράς που επέρχεται με το χρόνο.

δ) 595 μ.Χ.• το έτος είναι τυχαίο (το πλαίσιο του χρόνου είναι «ψευδοϊστορικό») και υποδηλώνει ότι η θλίψη για τη γήρανση του σώματος και της μορφής –όπως και η θεραπευτική ιδιότητα της ποίησης –είναι διαχρονική.

Όμως υπάρχουν κάποιοι λόγοι για τους οποίους ακολουθείται αυτή η ποιητική επιλογή:

i. Ο ποιητής θέλει να αποστασιοποιηθεί από το δικό του πρόβλημα, να το αντιμετωπίσει σαν ξένο και έτσι να φανεί ότι το περιγράφει πιο αντικειμενικά.

ii. Επίσης, θέλει να το παρουσιάσει πιο συγκεκριμένο και αληθινό, επομένως και πιο πειστική τη θέση του, αναφέροντας ένα πρόσωπο με όνομα, έστω και ανύπαρκτο ιστορικά.

iii. Με αυτά τα στοιχεία του μακροσκελούς τίτλου και μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο αποκτούν διαχρονικότητα και καθολικότητα και η γήρανση του σώματος και της μορφής με την αντίστοιχη θλίψη, και η θεραπευτική ιδιότητα της ποίησης.

Β.2.

Τρία Εκφραστικά μέσα:

Στίχος 4:

-Προσωποποίηση

-Προσφώνηση

-Αποστροφή

Ο ρόλος τους είναι να προσφέρουν ζωντάνια και αμεσότητα στο ποίημα και να τονίσουν το ρόλο της πρόσκαιρης θεραπείας της ποιήσεως για τον ίδιο τον ποιητή.

Μεταφορά (στίχος 2): Πληγή από φρικτό μαχαίρι: αποσκοπεί στην προβολή της θλίψης και του αποτροπιασμού που νιώθει ο ποιητής από τη φθορά του χρόνου.

Γ.1.

- Στη φράση Εις σε προστρέχω Τέχνη της Ποιήσεως συμπυκνώνεται το νόημα του ποιήματος: η τέχνη της ποίηση είναι το καταφύγιο του ποιητή, όπου ελπίζει ότι θα βρει παρηγοριά

- Είναι πιθανό να έχει νιώσει ο ποιητής την ευεργετική επίδραση της ποίησης στις πληγές της ψυχής• να του στάθηκε η ποίηση απαντοχή στις πίκρες της ζωής και στη δυστυχία, σανίδα σωτηρίας στις κάθε είδους ανασφάλειες, διέξοδος στα αδιέξοδα• και τώρα ζητάει τη βοήθειά της, καθώς τον έχει καταλάβει ο πανικό των επερχόμενων γερατειών, της επερχόμενης ασχήμιας του σώματος. Αφού λοιπόν η ποίηση του έχει γιατρέψει κατά καιρούς τις πληγές της ψυχής, ο ποιητής ζητάει τη συνδρομή της για να γιατρέψει και τη φθορά του χρόνου, να σβήσει με μαγικό τρόπο τα σημάδια του.

- Ποια είναι τα «φάρμακα» με τα οποία η ποίηση κατευνάζει τον ανθρώπινο πόνο; Είναι οι δοκιμές νάρκης του άλγους (απόπειρες κατευνασμού του πόνου), δηλαδή η δύναμη της φαντασίας, που οδηγεί το νου του ποιητή εκεί που ο νους των κοινών ανθρώπων δεν μπορεί να φτάσει. Είναι η μαγική λειτουργία του λόγου, δηλαδή της γλώσσας, που μέσο των λέξεων αισθητοποιεί τις ποιητικές συλλήψεις.

• Όπως οι έννοιες «Τέχνη» έτσι και η «Φαντασία» και ο «Λόγος» προσωποποιούνται στο ποίημα και γράφονται με κεφαλαίο το αρχικό (πβ. Και την προσωποποίηση –ακόμα πιο σωστά: τη θεοποίηση –του Λόγου κυρίως στη χριστιανική διδασκαλία). Υπενθυμίζεται ακόμα ότι οι λέξεις «φαντασία» και «λόγος» είναι ειδικοί όροι της στωικής φιλοσοφίας.

Δ.1.

ΔΙΑΦΟΡΕΣ

• Ο Λειβαδίτης με το ποίημά του παρουσιάζει άμεσα το πρόβλημά του χωρίς τη χρήση του συμβολισμού (τρανταχτό παράδειγμα: ο τίτλος του ποιήματος Αυτοβιογραφία) εν αντιθέσει με το ποίημα του Καβάφη, ο οποίος κρύβεται πίσω από ένα προσωπείο.

• Στο ποίημα του Καβάφη ο ρόλος της ποιήσεως είναι πρόσκαιρα θεραπευτικός εν αντιθέσει με το ποίημα του Λειβαδίτη στο οποίο η ποίηση δε λαμβάνει ουδένα ρόλο στην επίλυση του προβλήματος.

ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ

• Κοινό θέμα και στα δύο ποιήματα (η φθορά του χρόνου)

• Πραγματεύονται και τα δύο ποιήματα το ρόλο της ποιήσεως σε ένα διαχρονικό ζήτημα

• Η εκδήλωση της ανυπομονησίας και ο απελπιστικός τόνος που αναδεικνύεται και στα δύο ποιήματα (Δεν έχω εγκαρτέρησι καμία από τον Καβάφη και κανείς δεν μπορεί να βοηθήσει τον πόνο μου από το Λειβαδίτη)

Οι απαντήσεις είναι ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ: μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες εναλλακτικές παραπομπές, οι οποίες αποδίδουν εξίσου ικανοποιητικές απαντήσεις.

Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές: μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες εναλλακτικές παραπομπές, οι οποίες αποδίδουν εξίσου ικανοποιητικές απαντήσεις.

 

ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΩΝ:

ΤΣΙΜΠΟΥΚΑ ΜΑΡΙΑ

ΚΟΠΑΝΑΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ